Welke hydraulische aansluiting je voor je hebt, bepaal je aan drie dingen: de draadhoek (55 of 60 graden), of de draad parallel of conisch is, en hoe hij afdicht. BSP heeft een 55-graden Whitworth-profiel; metrisch, JIC, ORFS en NPT werken met 60 graden. Meet de buiten- of binnendiameter met een schuifmaat, bepaal de spoed met een draadkam en let op de zitting (vlak, conus of O-ring). Belangrijk: de nominale BSP-maat is een oude pijpmaat, niet de diameter die je meet.
Waarom de draadhoek het startpunt is
De flankhoek van de draad scheidt twee werelden. BSP (British Standard Pipe) gebruikt een Whitworth-profiel met 55 graden en afgeronde toppen en dalen. Alle Amerikaanse en metrische draden die je in de hydrauliek tegenkomt, gebruiken 60 graden: metrisch (M), JIC, ORFS, UNF/UNC en NPT. Dat verschil van vijf graden lijkt klein, maar het is de reden dat een BSPT- en een NPT-draad soms wel in elkaar draaien maar nooit betrouwbaar afdichten.
Je bepaalt de hoek met een draadkam (thread gauge) of door het profiel te vergelijken. Combineer de hoek daarna met de vraag of de draad parallel of conisch loopt, en je hebt de aansluiting al bijna te pakken. Voor de complete set schroefkoppelingen kun je terecht bij onze schroefkoppelingen.
BSP: parallel (BSPP/G) versus conisch (BSPT/R)
BSP komt in twee smaken, en ze verschillen fundamenteel in hoe ze afdichten.
- BSPP (parallel), aanduiding G: cilindrische draad met over de hele lengte dezelfde diameter. De draad zelf dicht niet af. Afdichting gebeurt via een bonded seal / dichtring (Dowty-ring onder de kop), een O-ring of een vlak kopvlak. Norm: ISO 228-1.
- BSPT (conisch), aanduiding R (parallel binnendraad = Rp): taps toelopende draad met een taper van 1:16. Hier dicht de draad zelf af, metaal-op-metaal, ondersteund met draadafdichtmiddel zoals PTFE-tape of vloeibaar afdichtmiddel. Norm: ISO 7.
Beide houden het 55-graden Whitworth-profiel aan. Voor kant-en-klare BSP-onderdelen vind je bij ons BSP inschroefkoppelingen.
De valkuil: nominale maat is geen meting
Dit is waar de meeste vergissingen ontstaan. De nominale BSP-maat (1/8", 1/4", 1" enzovoort) verwijst naar de binnendiameter van de oude stalen pijp waarvoor de draad ooit bedoeld was, niet naar de draaddiameter die je meet. Een G 1/4" male meet ongeveer 13,2 mm buitendiameter, niet 6,35 mm. Verwar de maataanduiding dus nooit met wat je schuifmaat aangeeft.
| BSP-maat (nominaal) | Gemeten buitendiameter male (ca.) | Exacte major diameter | tpi |
|---|---|---|---|
| 1/8" | ~9,7 mm | 9,728 mm | 28 |
| 1/4" | ~13,2 mm | 13,157 mm | 19 |
| 3/8" | ~16,7 mm | 16,662 mm | 19 |
| 1/2" | ~20,9 mm | 20,955 mm | 14 |
| 3/4" | ~26,4 mm | 26,441 mm | 14 |
| 1" | ~33,2 mm | 33,249 mm | 11 |
| 1 1/4" | ~41,9 mm | 41,910 mm | 11 |
| 1 1/2" | ~47,8 mm | 47,803 mm | 11 |
| 2" | ~59,6 mm | 59,614 mm | 11 |
Metrisch, JIC en ORFS: de 60-graden-familie
De meeste moderne Europese en Amerikaanse hydrauliekfittingen zitten in de 60-graden-groep. Ze verschillen vooral in de manier van afdichten.
Metrisch (M) en de DIN 24-graden conus
Metrische ISO-draad (M) heeft een 60-graden flankhoek en is parallel. Op zichzelf dicht hij niet af; dat gebeurt via een bonded seal, O-ring of een conus. De meest voorkomende metrische hydraulische verbinding is de DIN 2353 / ISO 8434-1 snijringfitting: rechte metrische draad plus een 24-graden inwendige conus. Een harde snijring (ferrule) bijt in de buiswand en drukt metaal-op-metaal tegen die 24-graden conus. De series lopen van licht naar zwaar:
- LL: extra licht, richtwaarde tot circa 100 bar
- L: licht, richtwaarde tot circa 400 bar
- S: zwaar, richtwaarde tot circa 630 bar
Die drukwaarden zijn indicatief en hangen af van buismaat, materiaal en fabrikant; behandel ze als richtwaarde, niet als vaste norm. Buismaten lopen van 4 tot 42 mm. Onze metrische inschroefkoppelingen sluiten hierop aan.
JIC 37-graden flare
JIC gebruikt een 37-graden flare (conus) op een rechte UNF-draad (Unified National Fine, 60 graden). De afdichting is metaal-op-metaal tussen de 37-graden mannelijke conus en de bijbehorende vrouwelijke zitting. De draad zorgt alleen voor de mechanische aandrukking, niet voor de afdichting. Norm: SAE J514.
| Dash-maat | Buis-buitendiameter | UNF-draad | Draad-Ø (ca.) |
|---|---|---|---|
| -04 | 1/4" | 7/16"-20 | ~11,1 mm |
| -06 | 3/8" | 9/16"-18 | ~14,3 mm |
| -08 | 1/2" | 3/4"-16 | ~19,1 mm |
| -10 | 5/8" | 7/8"-14 | ~22,2 mm |
| -12 | 3/4" | 1 1/16"-12 | ~27,0 mm |
| -16 | 1" | 1 5/16"-12 | ~33,3 mm |
De dash-maat verwijst naar de buisbuitendiameter in zestienden van een inch: -08 staat voor 8/16" oftewel 1/2". Verwar de dash-maat dus niet met de draaddiameter; die laatste staat in de kolom ernaast.
ORFS (O-ring face seal)
ORFS heeft eveneens rechte UNF-draad, maar dicht af via een O-ring in een groef in het vlakke kopvlak van het mannelijke deel, dat tegen het vlakke kopvlak van het vrouwelijke deel wordt gedrukt. Dit systeem is zeer lekvrij en uitermate geschikt voor hoge druk en trillingen. Norm: SAE J1453. Herken je aan het vlakke kopvlak met O-ring-groef en de wartelmoer.
NPT en het verschil met UNF/UNC
NPT (National Pipe Taper) is een 60-graden conische draad met taper 1:16 en vlakke toppen, geen afgeronde Whitworth-vorm zoals BSP. De draad dicht zelf af, met PTFE-tape of pasta als ondersteuning. Norm: ASME B1.20.1. De variant NPTF ("Dryseal", ASME B1.20.3) is zelfdichtend door een interferentiepassing. Let op: NPT (60 graden) en BSPT (55 graden) passen soms in elkaar, maar dichten niet betrouwbaar af, meng ze dus niet.
UNF en UNC zijn Unified-draden met 60 graden. UNF is de fijne spoed (gebruikt bij JIC en ORFS), UNC de grove spoed. De maat wordt aangegeven in inch plus tpi, bijvoorbeeld 3/4"-16 UNF. Ze hebben zelf geen afdichting; die komt van de flare of O-ring waarmee ze gecombineerd worden.
| Type | Draadhoek | Parallel/conisch | Afdichting | Herkenbaar aan |
|---|---|---|---|---|
| BSPP (G) | 55 graden (Whitworth) | Parallel | Bonded seal/dichtring, O-ring of kopvlak | Gelijke buitendiameter; afgeronde draad; vlak of O-ring-groef aan kop |
| BSPT (R) | 55 graden (Whitworth) | Conisch (1:16) | Draadafdichting + PTFE-tape/pasta | Taps toelopende draad; 55-graden profiel |
| Metrisch M | 60 graden | Parallel | Bonded seal/O-ring of conus | Gelijke diameter; fijne draad; spoed in mm |
| DIN 2353 (L/S) | 60 graden draad | Parallel + 24-graden conus | Snijring bijt in buis, metaal-op-metaal | 24-graden conuszitting; snijring + wartel |
| JIC 37-graden flare | 60 graden (UNF) | Parallel + 37-graden conus | Metaal-op-metaal flare | 37-graden conuszitting; UNF-draad; geen O-ring |
| ORFS | 60 graden (UNF) | Parallel | O-ring in vlak kopvlak (face seal) | Vlak kopvlak met O-ring-groef; wartelmoer |
| UNF / UNC | 60 graden | Parallel | Geen eigen afdichting (mechanisch) | Inch + tpi; UNF fijn, UNC grof |
| NPT | 60 graden | Conisch (1:16) | Draadafdichting + PTFE-tape/pasta | Taps toelopende draad; vlakke toppen |
Zo meet je een aansluiting stap voor stap
Met een schuifmaat en een draadkam kom je een heel eind. Werk in deze volgorde:
- Parallel of conisch? Meet de diameter bij de eerste, de middelste en de laatste draadgang. Blijft die gelijk, dan is de draad parallel (BSPP/G, metrisch M, JIC, ORFS, UNF). Loopt hij taps toe, dan is hij conisch (BSPT/R, NPT).
- Buitendraad (male): meet de buitendiameter (major diameter) op het breedste punt met de schuifmaat.
- Binnendraad (female): meet de binnendiameter (minor- of kerndiameter) in de opening. Die is ongeveer gelijk aan de major diameter van de bijbehorende male min de draaddiepte.
- Spoed bepalen: leg een draadkam tegen de draad. Voor inch-draad tel je tpi (draadgangen per inch), voor metrisch lees je de spoed in mm af.
- Hoek controleren: bepaal met de draadkam of het profiel 55 of 60 graden is. Dat scheidt BSP van metrisch/UNF/NPT.
Praktische tip: schrijf altijd én de gemeten diameter, én de spoed, én of de draad parallel of conisch is samen op. Een G 1/4" en een M14 liggen qua diameter dicht bij elkaar, maar verschillen in spoed en hoek, pas met alle drie de gegevens weet je zeker welk onderdeel je nodig hebt.
De juiste koppeling bestellen
Heb je de aansluiting eenmaal correct bepaald, dan kies je de bijpassende koppeling of adapter. Voor complete inschroefverbindingen bekijk je onze schroefkoppelingen; wil je van het ene naar het andere type overgaan, dan bieden onze verloopnippels de oplossing. Twijfel je over een maat? Meet volgens de stappen hierboven en neem gerust contact op, we denken met je mee.
Wil je verder verdiepen? Lees dan hoe je hydrauliek lekkages voorkomt en wat de verschillen zijn tussen bouten en schroefdraad in inch en metrisch.
Veelgestelde vragen
Hoe zie ik het verschil tussen BSP en metrisch?
Bepaal met een draadkam de flankhoek: BSP heeft 55 graden met afgeronde toppen, metrisch heeft 60 graden. Meet daarnaast de spoed: metrisch geef je op in mm, BSP in tpi. Diameter alleen is niet genoeg, omdat maten dicht bij elkaar kunnen liggen.
Waarom klopt mijn schuifmaat-meting niet met de BSP-maat?
Omdat de nominale BSP-maat (bijvoorbeeld 1/4") verwijst naar de oude pijp-binnendiameter, niet naar de draaddiameter. Een G 1/4" male meet ongeveer 13,2 mm buitendiameter. Gebruik de meting samen met een omzettabel om de nominale maat te vinden.
Passen NPT en BSPT in elkaar?
Ze draaien er soms in omdat de nominale maten overeenkomen, maar de draadhoek verschilt (60 versus 55 graden) en daardoor dichten ze niet betrouwbaar af. Gebruik altijd gelijke types of een verloopnippel om van het ene op het andere over te gaan.
Welke aansluiting is het meest lekvrij bij hoge druk en trillingen?
ORFS (O-ring face seal) staat bekend als zeer lekvrij, omdat een O-ring in een vlak kopvlak afdicht in plaats van op de draad. Ook JIC 37-graden flare en de DIN 24-graden snijringfitting presteren goed, maar ORFS is bij zware trillingen vaak de veiligste keuze.